نقش سیستمهای هوشمند حملونقل (ITS) در مدیریت و آرامسازی ترافیک شهری
رشد سریع شهرنشینی و افزایش وابستگی به خودروی شخصی، بسیاری از شهرها را با ازدحام، تصادف و کاهش کیفیت زندگی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، اتکا به روشهای سنتی مانند تعریض معابر یا افزایش ظرفیت خیابانها بهتنهایی پاسخگو نیست.
راهکار مؤثرتر، حرکت به سمت سیستمهای هوشمند حملونقل (Intelligent Transportation Systems – ITS) و مدیریت دادهمحور ترافیک شهری است؛ رویکردی که میتواند همزمان به کاهش سرعتهای پرخطر، افزایش ایمنی و آرامسازی جریان تردد کمک کند.
سیستمهای هوشمند حملونقل (ITS) چیست؟
ITS مجموعهای یکپارچه از فناوریها شامل:
• حسگرهای ترافیکی
• دوربینهای نظارتی و ثبت تخلف
• تابلوهای پیام متغیر (VMS)
• سامانههای کنترل هوشمند چراغهای راهنمایی
• نرمافزارهای تحلیل داده و پیشبینی ترافیک است که با جمعآوری و تحلیل دادههای لحظهای، امکان مدیریت فعال و پویای شبکه معابر را فراهم میکند. در این رویکرد، تصمیمگیری بر اساس حدس و تجربه فردی نیست، بلکه مبتنی بر داده واقعی جریان ترافیک انجام میشود.
ITS چگونه به آرامسازی ترافیک شهری کمک میکند؟
برخلاف تصور رایج، آرامسازی ترافیک فقط به معنای نصب سرعتگیر فیزیکی نیست.ITS امکان «کنترل نرم و هوشمند سرعت» را فراهم میکند، از جمله از طریق؛ تنظیم تطبیقی زمانبندی چراغها برای جلوگیری از شتابگیریهای ناگهانی، هشدار سرعت به رانندگان در نقاط پرخطر، اعمال کنترل هوشمند سرعت و ثبت تخلف و فعالسازی تجهیزات کاهنده سرعت فقط در زمان نیاز.
به این ترتیب، بدون ایجاد اختلال شدید در جریان حرکت، سرعتهای پرخطر مهار میشوند و ایمنی عابران پیاده افزایش مییابد.
تجربههای جهانی موفق در استفاده از ITS
در بسیاری از شهرهای پیشرو، ITS ستون اصلی مدیریت ترافیک است.
استکهلم با استفاده از عوارضگذاری هوشمند و مدیریت ورودی به مرکز شهر، حدود ۲۰ درصد از حجم ترافیک کاسته است.
لندن با شبکه گسترده دوربینها و کنترل هوشمند تقاطعها، کاهش معنادار تصادفات در نقاط پرخطر را تجربه کرده است.
توکیو با کنترل بلادرنگ چراغهای راهنمایی، از ایجاد موجهای توقف و حرکت جلوگیری کرده و سرعت یکنواختتری ایجاد کرده است.
نتیجه مشترک این تجربهها:کاهش تصادف، کاهش آلودگی و افزایش پیشبینیپذیری سفر شهری.
کاربرد سیستمهای هوشمند حملونقل در ایران
در ایران نیز گامهای اولیه هوشمندسازی مانند دوربینهای ثبت تخلف سرعت و عبور از چراغ قرمز، سامانههای هدایت مسیر و اطلاعرسانی ترافیکی و مراکز کنترل ترافیک در برخی کلانشهرها برداشته شده است اما برای رسیدن به اثر واقعی آرامسازی ترافیک، نیاز به یکپارچگی سامانهها و استفاده از تحلیل داده در تصمیمگیری وجود دارد، نه صرفاً نصب تجهیزات پراکنده.
چالشها و فرصتهای توسعه ITS در ایران
چالشها:
• هزینه اولیه زیرساخت
• نبود استاندارد یکپارچه بین دستگاههای مختلف
• نیاز به آموزش تخصصی بهرهبرداری و تحلیل داده
فرصتها:
• کاهش تلفات و هزینههای تصادفات
• افزایش کارایی شبکه بدون تعریض معابر
• امکان سیاستگذاری مبتنی بر شواهد و داده واقعی
در واقع ITS میتواند جایگزین «راهکارهای پرهزینه عمرانی» با «راهکارهای هوشمند مدیریتی» شود.
سیستمهای هوشمند حملونقل ابزار لوکس یا نمایشی نیستند؛ بلکه زیرساخت اصلی مدیریت مدرن ترافیک شهریاند.تجربه جهانی نشان میدهد آرامسازی ترافیک، افزایش ایمنی و کاهش ازدحام بدون هوشمندسازی پایدار نیست.
در ایران نیز با توسعه یکپارچه ITS و اتکا به تحلیل داده، میتوان بدون گسترش فیزیکی معابر، شهری ایمنتر، آرامتر و کارآمدتر ساخت.
مهندسین مشاور رهیافت با رویکرد دادهمحور و تخصص در برنامهریزی و مدیریت ترافیک، نقش کلیدی در طراحی و استقرار این سامانهها و استفاده کاربردی از آنها در شهرهای کشور ایفا کرده است.